Waarom een paneel niet zomaar past

Een zonnepaneel en een powerstation zijn twee losse apparaten. Ze moeten bij elkaar passen op drie punten: spanning, stroom en stekker. Past een van de drie niet, dan laadt het paneel niet, of erger: de zonne-ingang van je powerstation raakt beschadigd. Dat wil je voorkomen.

Gelukkig is het meeste met een rekenmachine en de typeplaatjes op te lossen. In dit artikel loop je er stap voor stap doorheen. Een algemene inleiding over zonnepanelen voor kampeerders vind je in de beginnersgids zonnepaneel kamperen.

De basis: volt, ampère, watt en wattuur

  • Volt (V) is de spanning. Ampère (A) is de stroom.
  • Watt (W) is het vermogen: spanning keer stroom. Een paneel van 18 V en 5 A levert dus ongeveer 90 W.
  • Wattuur (Wh) is energie: vermogen keer tijd. Dit is de eenheid van de capaciteit van je powerstation.

Een paneel haalt zijn opgegeven wattage alleen onder testomstandigheden (standaard testcondities, STC). In de praktijk zit je daar meestal onder, omdat de zon niet altijd loodrecht schijnt en omdat het paneel warm wordt. Reken je opbrengst dus niet op het getal op de doos.

Wat staat er op het paneel en op je powerstation?

Op het typeplaatje van een zonnepaneel vind je meestal deze waarden:

  • Pmax: het maximale vermogen onder testcondities.
  • Voc (open-klemspanning): de spanning als er niets op aangesloten is. Dit is de hoogste spanning die het paneel kan leveren.
  • Vmp: de spanning op het punt van maximaal vermogen.
  • Isc (kortsluitstroom): de maximale stroom bij kortsluiting.
  • Imp: de stroom op het punt van maximaal vermogen.

In de specificaties van je powerstation staat de zonne-ingang: een spanningsbereik (bijvoorbeeld "van enkele volt tot enkele tientallen volt"), een maximale ingangsstroom en een maximaal ingangsvermogen. Dit verschilt per model en we noemen hier bewust geen cijfers, want ze veranderen per generatie. Zoek de waarden in de handleiding of op de productpagina van de fabrikant.

Twee grenzen die je apart controleert

Fabrikant Victron, die zonneladers (MPPT-regelaars) maakt, benadrukt dat je twee limieten onafhankelijk van elkaar controleert, en ze niet met elkaar vermenigvuldigt:

  1. De maximale spanning: de Voc van je paneel (of de som van meerdere panelen in serie) mag niet boven de maximale ingangsspanning van de regelaar uitkomen.
  2. De maximale kortsluitstroom: de Isc van je opstelling mag niet boven de maximale ingangsstroom uitkomen.

Dat is bij een powerstation precies hetzelfde. In de zonne-ingang van de meeste powerstations zit een eigen MPPT-regelaar; controleer dat in de specificaties. Die regelaar heeft ingangslimieten, en die blijven altijd gelden.

Koude maakt de spanning hoger

Dit is het punt dat het vaakst misgaat. De spanning van een paneel stijgt als de temperatuur daalt. Victron rekent in een voorbeeld met een temperatuurcoëfficiënt van -0,34 procent per graad Celsius voor de spanning (de waarde verschilt per paneel en staat op het datasheet). Daarom rekent Victron voor de koudste verwachte dag. Een paneel dat op een warme dag keurig binnen de grens blijft, kan op een vrieskoude, zonnige ochtend erboven uitkomen.

Een voorbeeldberekening, met verzonnen maar realistische getallen om het principe te laten zien. Neem een paneel met Voc 22 V bij 25 °C (de testtemperatuur). Het is -10 °C. Dat is 35 graden kouder.

  • Stijging: 35 graden keer 0,34 procent is ongeveer 11,9 procent.
  • Voc bij -10 °C: 22 V keer 1,119 is ongeveer 24,6 V.
  • Twee van die panelen in serie: ongeveer 49,2 V. Drie: ongeveer 73,9 V.

Heeft jouw powerstation een maximale ingangsspanning van 60 V, dan kunnen twee panelen in serie nog, maar drie niet. Dit is een rekenvoorbeeld; neem altijd de echte waarden van je paneel en je powerstation, en laat een marge staan.

⚠️ Staan er in de handleiding van je paneel of powerstation andere waarden of een andere temperatuurcoëfficiënt dan in dit voorbeeld? Dan wint de handleiding. Twijfel je? Bel de fabrikant voor je panelen koppelt.

Serie of parallel?

Bij een serieschakeling tel je de spanningen op en blijft de stroom gelijk. Dat is handig voor een MPPT-ingang met een hoog spanningsbereik, want de kabelstroom blijft laag. Bij een parallelschakeling tel je de stromen op en blijft de spanning gelijk. Dat is fijn voor ingangen met een lage maximale spanning, maar je moet wel opletten dat de totale stroom onder de limiet blijft.

Gebruik bij voorkeur panelen van hetzelfde type. Als een van de panelen in de schaduw ligt, trekt dat in een serieschakeling de opbrengst van de rest omlaag. Plaats ze dus alle in de zon en richt ze in dezelfde richting.

De stekker en de kabel

Zonnepanelen hebben vaak een andere aansluiting dan het powerstation. Er bestaan adapterkabels, maar gebruik alleen kabels die de fabrikant van het powerstation of een betrouwbare leverancier aanbeveelt, met de juiste dikte voor de stroom. Een te dunne kabel wordt warm en verliest vermogen. Draai nooit polariteiten om: plus op min kan het apparaat beschadigen.

Hoeveel opbrengst mag je verwachten?

Victron legt uit dat panelen zelden het vermogen halen dat op het label staat, en dat het daarom zinvol kan zijn om iets meer paneelvermogen aan te sluiten dan de regelaar aankan. Voor een powerstation geldt wat anders: de fabrikant geeft een maximaal ingangsvermogen aan, en daar hoor je binnen te blijven. Houd je dus aan de waarde uit de handleiding.

Een eenvoudige schatting voor een dag: paneelvermogen in watt keer de uren zonlicht keer een rendementsfactor, die lager is in het najaar. Hoe langer en lager de zon, hoe minder je haalt. In oktober is de opbrengst een stuk kleiner dan in juli, en op een bewolkte dag nog minder. Plan daar rekening mee als je zonder walstroom staat. Hoe je je verbruik inschat, lees je in kamperen zonder stroom.

En in de kou laden?

Als het wel zonnig maar koud is, is het powerstation zelf vaak ook koud. Veel lithium-accu's mogen onder 0 °C niet geladen worden. Dat zijn de regels van de fabrikant en ze staan in de handleiding. Lees er meer over in accu en batterijen in de kou.

Veilig en handig opstellen

  • Leg panelen vast met haringen of gewicht, zodat ze niet wegwaaien. Een paneel dat omwaait kan beschadigen.
  • Houd de kabel uit looproutes en weg van scherpe randen.
  • Zet het powerstation droog en volg de aanwijzingen van de fabrikant over de plaatsing.
  • Gebruik geen beschadigde kabels of stekkers.
  • Wil je een vast paneel op caravan of camper? Zie zonnepaneel op de caravan of zonnepanelen in de camper installeren.

Kort samengevat

  • Controleer spanning (Voc, in de kou) en stroom (Isc) tegen de limieten van de zonne-ingang.
  • Serie telt spanningen op, parallel telt stromen op.
  • Rekenen met de koudste dag voorkomt dure fouten.
  • Het opgegeven wattage haal je in de praktijk zelden, zeker niet in het najaar.
  • De handleiding van het powerstation en het paneel gaat voor dit artikel.