Twee stroomsystemen in één caravan
Een caravan heeft twee elektrische circuits naast elkaar. Het 230V-net werkt als je verbonden bent met de stroomaansluiting van de camping (de "stroompaal"). Het 12V-bordnet werkt altijd, ook zonder aansluiting, en draait op de boordaccu. Beide netten zijn gescheiden; de ingebouwde lader en transformator in de caravan zetten de 230V om naar 12V wanneer je wel aangesloten bent.
Het 12V-systeem verzorgt de essentiële functies: verlichting, waterpomp, de ventilator van de verwarmingsketel, het bedieningspaneel en soms de koeling. Een moderne caravan heeft bijna altijd een apart accu-vak of een geschikte plek voor een boordaccu.
Wat doet de boordaccu precies?
De boordaccu slaat elektrische energie op en levert die af aan de verbruikers in het 12V-net. Hij functioneert als buffer: als je rijdt of buiten de camping staat, trekt de accu de last. Zodra je aansluit op 230V, laadt de ingebouwde lader de accu automatisch op en voorziet de verbruikers direct van stroom.
Typen boordaccu's vergeleken
Er zijn vier gangbare typen accu die als boordaccu worden gebruikt. De ANWB adviseert voor de caravan een AGM-, gel- of LiFePO4-accu in plaats van een gewone autoaccu. De keuze heeft invloed op gewicht, onderhoud, prijs en levensduur.
- Natte loodzuuraccu (open): de klassieke variant met vulstopjes. Vereist periodiek bijvullen met gedestilleerd water en goede ventilatie vanwege waterstofgasontwikkeling. Relatief goedkoop, maar vraagt meer aandacht.
- AGM-accu (Absorbent Glass Mat): hermetisch gesloten, onderhoudsvrij en kan in elke positie geplaatst worden. Bestand tegen trillingen. Als vuistregel ontlaad je hem voor een lange levensduur niet verder dan 50%; vaker en dieper ontladen verkort de levensduur (MobilEnergy). Populaire keuze voor caravans.
- Gel-accu: ook hermetisch gesloten en onderhoudsvrij. Verdraagt diepe ontlading iets beter dan een gewone loodzuuraccu, maar is gevoeliger voor te hoge laadspanning. Maximale ontladingsdiepte vergelijkbaar met AGM.
- LiFePO4-accu (lithium-ijzerfosfaat): licht, compact en voorzien van een ingebouwde BMS (Battery Management System) die beschermt tegen diepe ontlading. De bruikbare capaciteit is groter dan bij loodzuur; de exacte waarde staat in de specificaties van de fabrikant. Sneller opladen, langere levensduur. Hogere aanschafprijs. Laad een LiFePO4-accu niet op bij temperaturen onder 0 graden Celsius, tenzij de fabrikant daar een voorziening voor heeft (zoals verwarming); controleer de specificaties.
Voor AGM- en gel-accu's geldt: laad altijd met een lader die op het juiste accutype is ingesteld. Een onjuiste laadspanning verkort de levensduur aanzienlijk.
Capaciteit: hoeveel Ah heb je nodig?
De capaciteit van een accu wordt uitgedrukt in ampereuur (Ah). Een accu van 100 Ah kan theoretisch 10 ampere leveren gedurende 10 uur. In de praktijk is de bruikbare capaciteit lager, afhankelijk van het accutype en de ontladingsdiepte.
Om te weten hoeveel Ah je verbruikt, reken je als volgt: deel het vermogen (watt) van een apparaat door de systeemspanning (12V). Een LED-lamp van 5W trekt 0,4A. Een waterpomp van 30W trekt 2,5A. Vermenigvuldig dat met de gebruikstijd per dag en je hebt het dagverbruik in Ah.
- LED-lamp (5W): circa 0,4A, bij 4 uur gebruik is dat 1,6 Ah per lamp per dag
- Waterpomp (30W): circa 2,5A, bij normaal gebruik (kort aanzetten) al snel 1-2 Ah per dag
- Compressorkoelkast (15W gemiddeld): circa 1,3A, bij 24 uur gebruik 30-35 Ah per dag
- Absorptiekoelkast op 12V (circa 100-120W): circa 8-10A, energiehongerig; alleen korte periodes gebruiken op accu
- Kleine televisie (50W): circa 4,2A, bij 2 uur per dag circa 8 Ah
- Telefoon opladen (10W): circa 0,8A, per laadbeurt circa 1-2 Ah
Een veelgebruikte richtlijn: kies een accu die het dubbele aan capaciteit heeft van je verwachte dagverbruik. Zo ontlaad je de accu nooit meer dan de helft, wat de levensduur flink verlengt bij loodzuur- en AGM-typen.
Voorbeeld: een weekend op de accu
Neem de verbruikscijfers uit het lijstje hierboven. Drie LED-lampen van 4 uur (circa 5 Ah), de waterpomp (circa 2 Ah), een kleine tv van 2 uur (circa 8 Ah) en twee keer telefoon opladen (circa 3 Ah) komen samen op circa 18 Ah per dag. Staat de compressorkoelkast ook aan, dan komt daar 30 tot 35 Ah per dag bij. Dat is circa 50 Ah per dag, dus circa 100 Ah voor een weekend van twee nachten. Houd je de accu bij loodzuur en AGM boven 50 procent, dan heb je daarvoor een boordaccu van circa 200 Ah nodig, of je laadt bij met zonnepanelen. Meer over zonnepanelen lees je in onze gids over zonnepanelen op de caravan.
Hoe laadt de accu op?
De boordaccu wordt op drie manieren opgeladen: via de campingaansluiting, via de trekker tijdens het rijden, of via zonnepanelen.
Via de campingaansluiting (230V)
De ingebouwde acculader zet de 230V van de stroompaal om naar de juiste laadspanning voor de accu. Bij moderne caravans is dit vaak een meertraps-lader die eerst snel oplaadt (bulk-fase), daarna de spanning stabiliseert (absorptiefase) en tot slot overschakelt op druppelladen (onderhoudsfase). De lader regelt dit automatisch.
Via de trekker tijdens het rijden
Via de 13-polige aanhangerstekker (ISO 11446) kan de accu tijdens het rijden worden opgeladen. Volgens ISO 11446 is pin 9 de permanente plus (voeding) en pin 10 de voeding via de ontstekingsschakelaar. Welke functies in jouw caravan aan welke pin hangen (zoals de acculader of de 12V-koelkast), verschilt per caravan: kijk in het schema van je caravan. De ANWB wijst erop dat de accu alleen laadt als zowel auto als caravan een goed werkende constante stroomvoorziening hebben. Bij een groot verbruik of een grote accu kan een aparte lader nodig zijn, zie hieronder.
Veel moderne auto's hebben een "slimme dynamo" waarvan de spanning sterk wisselt. Dan kan laden via de stekker tegenvallen. Een aparte DC-DC-lader (ook wel Buck-Booster of B2B-lader) zet de variabele spanning van de dynamo om in een stabiele laadspanning voor de boordaccu.
Via zonnepanelen
Een zonnepaneel op het caravandak laadt de accu op met behulp van een laadregelaar (MPPT of PWM). Dit is een stille, duurzame aanvulling, vooral handig op vrij staan of op campings zonder stroom. De opbrengst wisselt met het seizoen en de bewolking.
Waarom is je caravanaccu steeds leeg?
Is de accu na een paar uur al leeg, dan zijn dit de meest voorkomende oorzaken:
- De accu laadt niet tijdens het rijden. Controleer of auto en caravan allebei een werkende constante stroomvoorziening (pin 9) hebben. Bij een slimme dynamo kan laden via de stekker tegenvallen; een DC-DC-lader lost dat op.
- Je gebruikt 12V-verbruikers met veel vermogen, zoals een absorptiekoelkast op 12V.
- De accu is versleten of is eerder te diep ontladen. Meet de rustspanning en vergelijk met de tabel hieronder.
- Slechte klemverbindingen veroorzaken spanningsverlies en laadfalen. Controleer polen en kabels op roest.
- De lader staat niet ingesteld op het juiste accutype.
Laat de elektra bij twijfel nakijken, zeker bij oudere caravans. Over veilig werken aan het 12V-net lees je in onze gids over de veiligheid van het 12V-boordnet.
De accuspanning als graadmeter
De laadtoestand van een loodzuuraccu is bij benadering af te lezen via de rustspanning: de spanning gemeten zonder belasting en zonder oplader, na minimaal tien minuten rust (MobilEnergy). Gebruik een multimeter op de accupolen. De waarden zijn indicatief en kunnen per accutype en fabrikant iets afwijken.
- 12,7 V of hoger: volledig geladen (100%)
- 12,5 V: circa 80% geladen
- 12,3 V: circa 60% geladen
- 12,1 V: circa 40% geladen, accu aanvullen
- 11,9 V: circa 20% geladen, direct opladen
- 11,6 V of lager: vrijwel leeg, risico op schade bij loodzuur en AGM
Een accu die langere tijd ontladen blijft, raakt beschadigd door sulfaatvorming (MobilEnergy). Sommige laders herkennen een diep ontladen accu niet meer en kunnen hem niet meer opladen. Laad de accu altijd op voordat het zo ver komt.
Onderhoudstips voor een lange acculevensduur
Tijdens het kampeerseizoen
- Laad de accu regelmatig bij. Laat hem niet langdurig halfleeg staan, bij loodzuur en AGM tast dit de plaatjes aan.
- Ontlaad een loodzuur- of AGM-accu voor een lange levensduur als vuistregel niet verder dan 50% van de capaciteit; dieper ontladen verkort de levensduur.
- Controleer bij natte loodzuuraccu's maandelijks het electrolytpeil en vul zo nodig bij met gedestilleerd water.
- Controleer de klemverbindingen op roest en losraken. Slechte verbindingen veroorzaken spanningsverlies en laadfalen.
Tijdens de winterstalling
- Laad de accu volledig op voordat je de caravan stalt (zie ook de accu winterklaar maken, ontkoppelen en opladen). Een lege loodzuur- of AGM-accu die maandenlang stilstaat, raakt beschadigd door sulfaatvorming.
- Sluit een onderhoudslader (druppellader) aan die de accu op spanning houdt en automatisch overschakelt naar een onderhoudsmodus, zodat hij niet overlaadt.
- Bewaar de accu vorstvrij. Bevriezing kan bij loodzuuraccu's de behuizing splijten.
- Laad een LiFePO4-accu niet op bij temperaturen onder 0 graden Celsius, tenzij de fabrikant dat toestaat. Ontladen bij lagere temperaturen kan vaak wel, maar check de specificaties van jouw accu.
- Controleer de accu regelmatig als er geen onderhoudslader op zit.
Tekenen dat je accu vervanging nodig heeft
Een accu heeft een beperkte levensduur. De levensduur hangt af van het type, de ontladingsdiepte en het onderhoud. Een accu die weinig diep wordt ontladen gaat volgens MobilEnergy jaren mee; vaak diep ontladen verkort de levensduur sterk.
- De accu raakt snel leeg, ook na een volledige laadbeurt
- De spanning daalt snel bij licht belasting
- De accu wordt warm bij laden of ontladen
- De behuizing is opgezwollen (bij loodzuur: ernstig, direct vervangen)
- De lader meldt een fout of herkent de accu niet meer
Slim gebruik van stroom op de camping
Of je nu op een stroomloze plek staat of gewoon zuinig wil zijn: een paar gewoontes maken een groot verschil.
- Vervang halogeenlampen door LED. Een LED-lamp verbruikt aanzienlijk minder stroom dan een halogeenlamp voor dezelfde hoeveelheid licht.
- Gebruik de absorptiekoelkast op gas in plaats van op 12V als je vrij staat. Op 12V verbruikt hij veel stroom.
- Schakel 12V-verbruikers uit die je niet gebruikt. Veel caravans hebben een schakelaar om het 12V-net volledig uit te zetten bij langdurige afwezigheid.
- Een compressorkoelkast is op 12V een stuk zuiniger dan een absorptiekoelkast op 12V, maar vraagt wel een hogere aanschaf.
- Vraag bij aankomst wat de stroomsterkte van de aansluiting is en zet niet te veel apparaten tegelijk aan (zie hieronder).
De ANWB adviseert om bij de receptie te vragen welke stroomsterkte de camping levert. Dat verschilt per camping; de ANWB noemt meestal 2 of 4 ampère of hoger. Vermenigvuldig de ampère met 230 volt om te weten hoeveel vermogen je hebt: 4 ampère is 920 watt, 6 ampère is 1.380 watt en 10 ampère is 2.300 watt. Gebruik je meer dan dat tegelijk, dan valt de campingzekering uit.
Samenvattend: de drie vuistregels
- Laad de accu bij loodzuur en AGM als vuistregel op voordat hij onder de 50% komt; een LiFePO4-accu kun je volgens de specificaties van de fabrikant dieper ontladen.
- Sla de accu nooit leeg op in de winter, gebruik een onderhoudslader of laad hem maandelijks bij.
- Gebruik een lader die geschikt is voor jouw accutype. Een verkeerde laadspanning doet meer schade dan goed.


