In het kort
- Een omvormer zet 12V-accuspanning om naar 230V wisselstroom, zodat je normale apparaten kunt gebruiken.
- Kies een omvormer met zuivere sinus voor gevoelige elektronica; gemodificeerde sinus volstaat voor eenvoudigere apparaten.
- Dimensioneer je accu op het verwachte stroomverbruik en vul bij met zonnepanelen.
- Verbind de omvormer altijd direct op de accu met de juiste kabeldikte en een passende zekering.
Wat doet een omvormer precies?
Jouw caravan-accu levert gelijkstroom op 12 volt (DC). Thuisapparaten werken op 230 volt wisselstroom (AC). Een omvormer overbrugt dat verschil: hij converteert de 12V-gelijkstroom van de accu naar 230V-wisselstroom. Zo kun je op een vrije standplaats — zonder aansluiting op het net — toch een koffiezetapparaat, laptop of lader gebruiken.
Let op de schaalverhouding: een apparaat dat 230 watt vraagt, trekt slechts 1 ampère uit een stopcontact van 230V, maar het vraagt meer dan 19 ampère van je 12V-accu. Hoe meer vermogen je gebruikt, hoe sneller de accu leegloopt.
Zuivere sinus of gemodificeerde sinus?
Dit onderscheid is het belangrijkste bij de aanschaf van een omvormer. Er zijn twee gangbare typen:
Omvormer met zuivere sinus
Levert een spanning die vrijwel gelijk is aan de stroomkwaliteit van het gewone net. Vrijwel alle apparaten werken hierop: laptops, opladers, CPAP-apparaten, inductiekookplaten, motorgestuurde apparaten en gevoelige medische apparatuur. Dit type is duurder, maar verstandiger als je niet zeker weet welke apparaten je aansluit.
Omvormer met gemodificeerde sinus
Minder glad spanningsverloop; de spanning stapt in treden omhoog. Velen gebruiken dit type zonder problemen voor eenvoudige apparaten als haardrogers, koffiezetapparaten en gloeilampen. Risico: sommige elektronische regelaars, dimmergestuurd gereedschap, laser-printers en bepaalde laders kunnen hierop slechter of korter werken, of meer warmte produceren. Bij twijfel kies je zuivere sinus.
Welk vermogen heb je nodig?
Het piekvermogen van de omvormer moet hoger liggen dan het verbruik van het zwaarste apparaat dat je wilt aansluiten. Apparaten met een motor (koelkast, waterpomp) vragen bij het opstarten een kortdurend hoger vermogen dan hun nominale waarde.
- Telefoon of tablet opladen: 10-20W — een kleine omvormer van 300W is meer dan voldoende.
- Laptop: 45-90W — ook 300W volstaat voor alleen laptops.
- Koffiezetapparaat: 700-1000W — kies minimaal 1500W.
- Inductiekookplaat (kleine): 1000-2000W — kies 2000W of hoger.
- Meerdere apparaten tegelijk: tel de individuele vermogens op en voeg 20% marge toe.
De accu: hart van het systeem
Een omvormer kan niet meer leveren dan er in de accu zit. De standaard startaccu van een auto is niet geschikt: die is ontworpen voor korte piekstromen en verslijt snel bij regelmatige diepontlading. Kies voor:
- AGM-accu (Absorbed Glass Mat): onderhoudsvrij, draagt diepontlading beter dan een gewone loodaccu; niet ontladen onder circa 50% van de capaciteit.
- Lithium (LiFePO4): licht, grote bruikbare capaciteit, lang leven; duurder in aanschaf maar goedkoper op de lange termijn.
- Gel-accu: vergelijkbaar met AGM, ook goed voor cyclisch gebruik.
Als vuistregel: bepaal hoeveel wattuur (Wh) je per dag verbruikt, deel dat door 12 en je hebt de minimale accucapaciteit in ampère-uur (Ah). Wil je niet elke dag bijladen, reken dan op twee tot drie dagen autonoom gebruik en kies de accu dienovereenkomstig groter.
Bijladen via zonnepanelen
Zonnepanelen zijn een logische aanvulling op een off-grid setup. Ze leveren gelijkstroom die via een laadregelaar (MPPT of PWM) de accu bijhoudt. Een MPPT-regelaar haalt bij wisselend licht meer rendement uit de panelen dan een PWM-regelaar en is bij grotere systemen de betere keuze.
Hoe groot een paneel moet zijn, hangt af van je verbruik en de regio. In Zuid-Europa in de zomer kan een paneel van 100W de accu al overdag bijhouden bij matig gebruik. In Nederland in de herfst is hetzelfde paneel niet voldoende voor een zwaar verbruik. Houd rekening met seizoen, bewolking en de hellingshoek van het paneel.
Naast zonnepanelen kun je bijladen via de dynamo van de auto tijdens het rijden (via een booster of DC-DC lader), of via een aggregaat als noodoplossing.
Veilig omgaan met 12V en 230V
Lage spanning voelt vertrouwder, maar 12V-systemen kunnen bij hoge stromen (tientallen ampères) ernstige brandgevaren opleveren als de bedrading te dun is of de zekering ontbreekt. 230V-uitgang van de omvormer is net zo gevaarlijk als het gewone net.
- Verbind de omvormer direct op de accu — nooit via een dunne verlengsnoer of steekdoos met onbekende doorsnede.
- Gebruik kabeldikte en zekeringen die bij het maximale vermogen passen; raadpleeg de handleiding van de omvormer voor de aanbevolen specificaties.
- Monteer de zekering zo dicht mogelijk bij de accu (maximaal 30 cm van de accupool).
- Gebruik nooit een gemodificeerde sinus omvormer voor medische apparaten die zuivere sinus vereisen.
- Zorg voor ventilatie: omvormers produceren warmte en werken slechter in een warme kast of beddenlade.
- Schakel de omvormer uit als je hem niet gebruikt; ook in standby trekt hij een kleine stroom.
Wat kun je redelijkerwijs voeden op de camperplek?
Met een goed gedimensioneerd systeem — stel een 100Ah lithiumaccu en een zonnepaneel van 150W — kom je comfortabel door een dag met lichten, telefoonoplaadstations, een kleine ventilator en incidenteel een laptop. Een inductiekookplaat of waterkoker gebruiken kan, maar vraagt een grote accu of kort gebruik. Magnetrons en airco-units zijn voor de meeste camperauto-systemen een brug te ver tenzij je een fors accupark hebt.
Vrij staan zonder walstroom is heel goed haalbaar voor wie bewust omgaat met het verbruik. Begin klein — een omvormer van 1000W en een degelijke AGM- of lithiumaccu — leer hoeveel jij daadwerkelijk verbruikt, en breid het systeem daarna eventueel uit met extra panelen of een grotere accu.
