Wat is koolmonoxide en waarom is het zo gevaarlijk?
Koolmonoxide (CO) ontstaat wanneer brandstof onvolledig verbrandt: bij gas, olie, hout, kolen of benzine. Dat kan gebeuren in een kachel, een gasfornuis, een boiler, een generator of een barbecue. De Brandweer noemt CO een echte sluipmoordenaar: je kunt het niet zien en niet ruiken, terwijl inademing ernstige gevolgen kan hebben.
Volgens de Brandweer overlijden in Nederland gemiddeld 5 tot 10 mensen per jaar aan CO-vergiftiging en belanden honderden mensen in het ziekenhuis. Naar schatting van de Onderzoeksraad (vermeld door de Brandweer) ligt het werkelijke aantal slachtoffers 3 tot 5 keer hoger, doordat CO-vergiftiging vaak niet wordt herkend. Dat zijn cijfers voor het hele land en niet specifiek voor kampeerders, maar de les geldt ook voor jou: een caravan, tent of camper is een kleine ruimte waarin de lucht snel verandert.
Wil je weten hoe je een melder kiest en ophangt? Lees onze gids over rookmelder en CO-melder plaatsen in de caravan en CO-melders in de camper.
Wat doe je als het alarm afgaat?
De Brandweer en de Nederlandse Brandwonden Stichting geven dezelfde basisstappen. Bij een alarm waarschuw je de mensen om je heen, ga je direct naar buiten en bel je 112. Hieronder staat de volgorde zoals je die in een caravan of camper kunt toepassen.
- Waarschuw iedereen in de caravan, camper of tent. Maak ook slapende mensen wakker.
- Ga direct naar buiten, met kinderen en huisdieren. Laat spullen liggen.
- Laat de deur open staan als je naar buiten gaat, zodat er frisse lucht naar binnen kan. Ga niet terug naar binnen om spullen of het toestel uit te zetten.
- Bel 112 en volg de instructies van de meldkamer op.
- Ga pas weer naar binnen als de hulpdiensten of een erkend monteur het vrijgeven.
- Laat toestellen controleren door een vakman voor je ze weer gebruikt.
Een vals alarm? Controleer eerst of er echt geen CO is
Een melder kan ook afgaan door een leeg batterijtje of een defect. Maar je kunt dat nooit zeker weten op het moment zelf. Ga er daarom altijd vanuit dat het alarm echt is en handel direct. Pas als de situatie veilig is en een deskundige heeft gekeken, kun je de oorzaak achterhalen.
Klachten: herken je ze op tijd?
De eerste verschijnselen van CO-vergiftiging lijken volgens de Brandweer op griep: lichte hoofdpijn, misselijkheid, overgeven en vermoeidheid. Bij hogere concentraties komen daar verwardheid, sufheid en een snelle hartslag bij, en in het ergste geval bewusteloosheid, coma, blijvende hersenschade of overlijden.
Het gevaarlijke is dat je zelf minder alert wordt naarmate het erger wordt. Slaap je in de caravan en word je met hoofdpijn en misselijkheid wakker, terwijl je in de frisse lucht opknapt? Dan is dat een signaal om serieus te nemen. Heb je geen melder, bel dan toch 112 en vertel dat je CO-vergiftiging vermoedt.
Waar komt CO in kampeersituaties vandaan?
- Een gasgestookte of dieselgestookte kachel met een slechte afvoer of een verstopte ventilatie.
- Een gasfornuis dat je gebruikt om te verwarmen, wat niet de bedoeling is.
- Een barbecue of kampeerbrander die je binnen of in een afgesloten voortent gebruikt.
- Een generator die vlak bij een raam of de voortent draait.
- Een beschadigde of dichtgesneeuwde uitlaat of rookafvoer.
Dat laatste punt is in de winter extra actueel: in sneeuw kan een afvoer of luchtinlaat dichtliggen. Haal sneeuw weg rond uitlaten en roosters. Lees ook de gids over koken in de tent en CO-gevaar en onderhoud van de rookafvoer van een dieselkachel.
Hoe voorkom je het?
De Brandweer noemt drie stappen: ventileren, controleren en alarmeren. Voor huis geeft de Brandweer als advies dat een raampje op een kier of een open luchtrooster altijd ventilatie moet geven. In een caravan of camper laat je daarom de ventilatieroosters en dakluiken vrij en dicht je ze niet af met doekjes of tape, ook niet in de winter. Verwarmingstoestellen laat je volgens het onderhoudsschema van de fabrikant nakijken door een gekwalificeerde vakman. De Brandweer adviseert voor toestellen in huis een jaarlijkse controle.
Neem een melder die voldoet aan de norm NEN-EN 50291. Dat staat op de verpakking. De Brandweer noemt een levensduur van 5 tot 10 jaar, afhankelijk van het model, dus kijk naar de datum of vervangingsadvies. Test de melder volgens de handleiding, zeker voor de winter.
Waar hang je de melder in een kleine ruimte?
Volgens de Nederlandse Brandwonden Stichting hang je de melder in een ruimte met een gastoestel op 1 tot 3 meter horizontaal van het toestel, in het midden van de ruimte en minstens 30 centimeter van de muur. In een ruimte zonder toestel hang je hem op ademhalingshoogte, in slaapruimtes op slaaphoogte. Hang hem niet bij ventilatieopeningen en niet achter spullen. In een caravan of camper moet je dat vertalen naar een kleine ruimte: kies een plek bij het slaapgedeelte en in de buurt van het verwarmingstoestel, binnen die afstanden, en volg ook de gebruiksaanwijzing van je melder.
Praktische regels voor de winter
- Gebruik 's nachts alleen verwarming die daarvoor is bedoeld, zoals een vast ingebouwd toestel met afvoer naar buiten, en zorg voor een werkende melder.
- Gebruik geen barbecue, terrasverwarmer of kampeerbrander in de caravan, camper of voortent.
- Houd roosters en afvoeren vrij van sneeuw en ijs.
- Neem reservebatterijen voor de melder mee op reis.
- Test de melder bij elke reis en na een lange stalling.
- Laat je gasinstallatie en verwarming periodiek controleren, bijvoorbeeld voor je het seizoen begint.
Tien minuten controle voor je eerste najaarsreis
Een CO-melder die al een jaar in een kast heeft gelegen, geeft je geen zekerheid. Neem even de tijd voordat het stookseizoen echt begint.
- Test de melder met de testknop en kijk of de batterij nog goed is.
- Kijk op de melder of de uiterste gebruiksdatum nog niet verstreken is.
- Controleer of de melder nog op een logische plek hangt en niet is verschoven tijdens de zomer.
- Kijk naar de uitlaat en rookafvoer buiten: zit er een nest, vuil of schade?
- Houd het ventilatierooster vrij en laat het niet met een doekje dicht.
- Zet de verwarming kort aan terwijl je erbij bent en let op geur, roet of afwijkende vlam. Zie je iets vreemds, schakel uit en laat een vakman kijken.
Heb je een tweedehands caravan of camper gekocht? Vraag dan altijd na wanneer het verwarmingstoestel voor het laatst is gecontroleerd. Een toestel met onbekende geschiedenis laat je eerst nakijken.
Als je klachten hebt gehad
Heb je na een alarm klachten gehad, dan is het verstandig om ze aan een arts te melden, ook als ze weer over zijn. Vertel dat er een vermoeden is van CO-vergiftiging, zodat de arts gericht kan kijken. De meldkamer helpt je bij de eerste stappen.
Samengevat
- Bij een CO-alarm: waarschuwen, naar buiten, 112 bellen (Brandweer, Nederlandse Brandwonden Stichting).
- CO ruik en zie je niet. Eerste klachten lijken op griep (Brandweer).
- Gebruik een melder met NEN-EN 50291.
- Ventileer ook in de winter en houd afvoeren vrij van sneeuw.
- Gebruik geen barbecue of brander in de caravan of voortent.


