Wat is de R-waarde?
R-waarde staat voor thermische weerstand. Het getal geeft aan hoeveel een slaapmat tegenhoudt dat warmte van je lichaam naar beneden de grond in verdwijnt. Fabrikant NEMO legt het zo uit: de test meet hoeveel energie nodig is om een verwarmde plaat op lichaamstemperatuur te houden, en de uitkomst is de eenrichtingswarmtestroom van een warm lichaam door de mat naar de koude ondergrond.
Dat is meer dan een detail. Je lichaam maakt de hele nacht warmte. Raak je teveel kwijt aan de grond, dan word je koud, ook met een warme slaapzak. De isolatie onder je in een slaapzak wordt namelijk door je gewicht platgedrukt en werkt daardoor veel minder goed. De mat moet dat opvangen.
Eerlijk vergelijken: de ASTM F3340-norm
Vroeger bepaalde elke fabrikant zelf hoe hij de R-waarde mat, waardoor een 3 van het ene merk niet gelijk was aan een 3 van een ander merk. De norm ASTM F3340 kwam tot stand met medewerking van onder meer NEMO en werd volgens NEMO in het najaar van 2019 bekrachtigd. Matten die volgens deze norm zijn getest kun je daardoor met elkaar vergelijken.
Praktisch betekent dit twee dingen:
- Kijk in de productbeschrijving of de R-waarde "ASTM F3340" vermeldt. Is dat niet zo, behandel het getal dan als een grove schatting.
- Een R-waarde van een mat zonder die vermelding, of een tweedehands mat van voor de norm, vergelijk je niet zomaar met een nieuwe.
Matten stapelen: R-waarden tel je op
Een handig kenmerk van de R-waarde is dat je hem kunt optellen. NEMO schrijft dat je twee matten onder je kunt leggen en hun R-waarden bij elkaar mag tellen, iets wat bij een temperatuurrating niet kan. Ligt een schuimmat met R 2 onder een opblaasmat met R 3, dan zit je samen op ongeveer R 5. Leg de matten daarvoor zo op elkaar dat er geen luchtspleet tussen zit.
Dit is een slimme manier om je systeem op het seizoen af te stemmen:
- In de zomer neem je alleen de lichte mat mee.
- In het najaar leg je er een dun schuimmatje onder.
- Dat schuimmatje is ook een extra beveiliging tegen lekkage: als je opblaasmat lek raakt, heb je nog iets.
Reken wel uit wat het gewicht doet. Een tweede mat kost je altijd extra gewicht en pakvolume.
Welke R-waarde heb je nodig?
Er bestaat geen officiële tabel die een R-waarde aan een temperatuur koppelt. NEMO zegt het simpel: hoe lager de temperatuur, hoe hoger de R-waarde die je kiest, en hoe warmer het is, hoe lager de waarde mag zijn. Gearsift, een onafhankelijke gidssite, noemt als grove richtlijn:
- R 1 tot 2: zomer in een warm klimaat.
- R 2 tot 4: de drie seizoenen, de bulk van de trekkingmatten.
- R 4 tot 6: uitgebreid driejaargetijdengebruik, met een marge voor onverwachte kou.
- R 6 en hoger: winter en bevroren of besneeuwde grond.
Dit zijn richtlijnen, geen garanties. Voor een herfstnacht in Nederland, Vlaanderen of de Eifel past de middenklasse vaak goed, en kies je een stap hoger als je snel koud hebt of als je op kale, natte grond ligt. Hoe kouder de nacht en hoe meer je twijfelt, hoe meer een hogere waarde loont.
Wat de R-waarde niet vertelt
De R-waarde is een eigenschap van de mat en verandert niet met het weer of met jou. Of je er warm op slaapt, hangt van meer af:
- Je lichaam: wie veel warmte maakt, slaapt op dezelfde mat warmer dan iemand die snel koud heeft. Gearsift noemt dat het verschil in ervaring tussen mensen flink kan zijn.
- Je slaapzak en kleding: NEMO adviseert je hele slaapsysteem als geheel te zien. Een muts, sokken en een laag droge kleding verlengen het temperatuurbereik van je systeem.
- Je tent: onder een tarp of in een enkelwandige tent voelt dezelfde mat kouder dan in een dubbelwandige tent, omdat de laag lucht tussen binnen- en buitentent beschutting geeft.
- De ondergrond: gearsift stelt dat droge aarde beter isoleert dan steen en steen weer beter dan sneeuw. Kies je plek daarom met zorg en leg bij twijfel een extra laag onder je mat.
- Vocht: een natte mat of slaapzak isoleert slechter. Zie ook onze gids over condens in de tent.
Drie soorten matten
Er zijn grofweg drie typen. Schuimmatten (gesloten celschuim) zijn licht, goedkoop en kunnen niet lek raken, maar ze nemen veel plek in en zijn dun. Zelfopblazende matten hebben een schuimkern die lucht aanzuigt: comfortabeler, maar zwaarder en groter dan een opblaasmat. Opblaasmatten pak je het kleinst in en ze zijn per gewicht vaak het warmst, maar ze hebben een pomp of blaaszak nodig en kunnen lek gaan. De R-waarde op de verpakking geldt per mat, dus een combinatie van twee typen is vaak slimmer dan één dikke mat.
Gebruik de R-waarde als eerste filter en kies binnen de gekozen klasse op gewicht, pakmaat en gevoel. Leg een mat desnoods thuis op de vloer in je slaapkamer neer om te testen of je er met je schouders en heupen comfortabel op ligt.
Gewicht, pakmaat en comfort
Hoger isoleren kost iets. Gearsift merkt op dat gewicht en R-waarde samen stijgen, maar niet gelijkmatig: boven een bepaalde waarde kost elk extra punt onevenredig veel gewicht. Voor trektochten is een goede keuze daarom vaak een mat in het midden van het bereik, aangevuld met een dun schuimmatje op koude nachten.
Let verder op deze punten:
- Lengte en breedte: past de mat in je tent naast die van je partner? Een tent met twee matten naast elkaar heeft een minimumbreedte. Een rekenregel: een mat is ongeveer 55 centimeter breed.
- Pakmaat: een opblaasmat verdwijnt klein in je rugzak, een schuimmat blijft een rol die je buiten vastbindt.
- Gemak: hoe blaas je hem op en hoe lang duurt dat? Een pompzak scheelt longen en vocht van je adem.
- Geluid: sommige opblaasmatten kraken. Probeer ze in de winkel.
- Reparatie: een mat kan lek raken. Neem een reparatieset mee, en een schuimmat die niet lek kan gaan als back-up.
- Slaaphouding: lig je graag op je zij, probeer de mat dan uit voor je koopt. Dun of hard voelt per persoon anders.
Een samenstelling voor het najaar
Wil je kamperen op een natuurplek, trekkingplaats of bivakzone en een lichte uitrusting houden? Dan is dit een werkbare opzet:
- Een opblaasmat met een ASTM-gemeten R-waarde in het middensegment.
- Een dun schuimmatje eronder voor nachten waarop de grond koud en nat is.
- Een slaapzak die past bij de verwachte temperatuur (zie onze gids over temperatuurklassen).
- Droge slaapkleding die je alleen in de tent draagt, plus een muts.
- Een tent met goede ventilatie, zodat de mat en slaapzak droog blijven.
Meer over dikte, comfort en soorten matten staat in onze gids over kampeermatrassen, en over isolatie in koude nachten in onze gids over tentisolatie.
Kort samengevat
- De R-waarde meet hoe goed een slaapmat je van de koude grond isoleert. Hoger is warmer.
- Vergelijk alleen waarden die volgens ASTM F3340 zijn gemeten.
- R-waarden van gestapelde matten tel je op, zolang er geen luchtspleet tussen zit.
- Een hogere waarde kost gewicht. Kies in het midden en voeg op koude nachten een schuimmatje toe.
- Of je warm slaapt hangt ook af van je lichaam, slaapzak, tent, ondergrond en vocht.


