Welk rijbewijs heb je nodig? De drie categorieën op een rij

Nederland kent drie niveaus voor het trekken van een caravan of aanhangwagen: rijbewijs B (standaard), rijbewijs B met code 96 (ook wel B+ genoemd) en rijbewijs BE. Welke je nodig hebt, hangt af van de massa van de combinatie — en die bereken je met de cijfers op de kentekenbewijs, niet met een weegschaal.

  • Rijbewijs B: je mag een caravan of aanhanger trekken met een toegestane maximummassa van maximaal 750 kg, ongeacht het gewicht van de auto. Is de caravan zwaarder dan 750 kg, dan mag je rijbewijs B nog steeds volstaan als de toegestane maximummassa van auto plus caravan samen niet meer is dan 3.500 kg.
  • Rijbewijs B met code 96: je mag een combinatie trekken waarbij auto en aanhanger samen een toegestane maximummassa hebben van maximaal 4.250 kg. Dit is een tussencategorie waarvoor je een extra praktijktraining bij een rijschool volgt — geen apart CBR-examen.
  • Rijbewijs BE: je mag een aanhanger tot 3.500 kg toegestane maximummassa trekken, ook als de combinatie boven de 3.500 kg uitkomt. De aanhanger mag een toegestane maximummassa hebben van maximaal 3.500 kg; de combinatie-TMM kent geen apart wettelijk plafond zolang de aanhanger-TMM de 3.500 kg niet overschrijdt. Rijbewijs BE vereist een praktijkexamen bij het CBR.
⚠️ Bron: Rijksoverheid.nl, vraag & antwoord "Met welk rijbewijs mag ik een motorvoertuig met aanhangwagen besturen" — dit is de primaire wettelijke bron voor de grenzen 750 kg, 3.500 kg en 4.250 kg.

Het kentekenbewijs: dit zijn de velden die er toe doen

De meeste fouten worden gemaakt doordat mensen het werkelijke gewicht van hun auto of caravan gebruiken. Dat is niet wat de wet vraagt. Het gaat uitsluitend om de toegestane maximummassa zoals die geregistreerd staat — ook als je voertuig in werkelijkheid lichter is.

Op het kentekenbewijs van de auto vind je:

  • Rubriek F.1: de technische maximummassa van de auto — het maximale gewicht waarvoor de auto is geconstrueerd.
  • Rubriek F.2: de toegestane maximummassa van de auto — het wettelijk toegestane rijklare gewicht. Dit is het getal dat je gebruikt voor de berekening.
  • Rubriek O.1: het toegestane trekgewicht voor een geremd aangehangen voertuig. Dit mag de caravan-TMM nooit overschrijden.
  • Rubriek O.2: het toegestane trekgewicht voor een ongeremd aangehangen voertuig (caravans zijn vrijwel altijd geremd, dus O.1 is maatgevend).

Op het kentekenbewijs van de caravan vind je:

  • Rubriek F.2: de toegestane maximummassa van de caravan — ook dit getal gebruik je voor de berekening, niet het leeggewicht of de belading.
⚠️ Sleutelregel: tel de F.2-waarde van de auto en de F.2-waarde van de caravan bij elkaar op. Komt dit boven 3.500 kg? Dan volstaat rijbewijs B niet meer (mits de caravan-TMM boven 750 kg is). Bron: RDW.nl en Rijksoverheid.nl.

Stap voor stap: bereken of jouw combinatie past bij rijbewijs B

Doorloop deze drie stappen voor je een caravan koopt of huurt:

  1. Zoek de F.2-waarde van je auto op via je kentekenbewijs of via rdw.nl (voertuiggegevens opzoeken op kenteken — gratis).
  2. Zoek de F.2-waarde van de beoogde caravan op via het kentekenbewijs van de caravan of via rdw.nl op het caravankenteken.
  3. Tel de twee F.2-waarden op. Is de som maximaal 3.500 kg en is de caravan-TMM niet hoger dan het trekgewicht (O.1) van je auto? Dan mag je rijden met rijbewijs B.

Concreet voorbeeld: jouw auto heeft F.2 = 1.800 kg en trekgewicht O.1 = 1.500 kg. De caravan die je wilt kopen heeft F.2 = 1.600 kg. De som is 1.800 + 1.600 = 3.400 kg — onder de 3.500 kg. De caravan-TMM van 1.600 kg is lager dan het trekgewicht O.1 van 1.500 kg? Nee, 1.600 kg is hoger dan 1.500 kg. De auto mag deze caravan dus technisch niet trekken, ongeacht het rijbewijs.

⚠️ Het trekgewicht O.1 op je kentekenbewijs is de absolute bovengrens voor de caravan-TMM. Zelfs als je rijbewijs BE hebt, mag de caravan nooit zwaarder zijn dan wat je auto mag trekken. Controleer dit altijd afzonderlijk.

Wanneer is rijbewijs BE verplicht?

Rijbewijs BE is verplicht als de caravan een eigen kenteken heeft (gele kentekenplaat) en de toegestane maximummassa van auto plus caravan samen meer is dan 3.500 kg. Een caravan heeft een eigen kenteken wanneer de toegestane maximummassa boven 750 kg ligt.

In de praktijk geldt dus: caravans tot 750 kg TMM rijden met de witte kentekenplaat van de auto (dezelfde kleur als de auto) en vallen altijd onder rijbewijs B. Caravans met een eigen gele kentekenplaat vragen rijbewijs B als de combinatie-TMM onder 3.500 kg blijft, of rijbewijs BE (of code 96) als de combinatie daarboven uitkomt.

Uitzondering: rijbewijs BE behaald vóór 19 januari 2013

Heb je rijbewijs BE behaald vóór 19 januari 2013? Dan gelden de oude, ruimere regels voor jouw rijbewijs — er is dan geen gewichtsbovengrens voor de aanhanger, mits de trekhaak en het trekgewicht van de auto het aankunnen. Bron: Rijksoverheid.nl.

Code 96: de praktische tussenoplossing

Code 96 werd in de Europese rijbewijsrichtlijn geïntroduceerd als een lichtere optie voor combinaties tot 4.250 kg. In Nederland is code 96 interessant voor rijders met een zware SUV of pick-up die een middelzware caravan wil trekken maar de combinatie net boven 3.500 kg uitkomt.

Hoe werkt code 96 in de praktijk:

  • Je hebt al rijbewijs B en bent minimaal 18 jaar.
  • Je volgt een extra praktijktraining bij een erkende rijschool — doorgaans enkele lessen van circa 1,5 uur, afhankelijk van rijervaring en rijschool.
  • Er is geen apart theorie-examen voor code 96.
  • De rijschool beoordeelt of je klaar bent; je legt een interne rijtest af bij de rijschool zelf.
  • Na het behalen van code 96 wordt deze aantekening aan je rijbewijs toegevoegd.
  • De totale kosten liggen doorgaans tussen de 400 en 700 euro, afhankelijk van de rijschool en het aantal benodigde lessen.
⚠️ Code 96 geldt alleen in Nederland als je het in Nederland behaalt. Rij je naar het buitenland, controleer dan altijd de regels in het doelland. Sommige landen erkennen code 96 niet en verlangen rijbewijs BE. Bron: ANWB Kamperen, rijbewijzenpagina.

Rijbewijs BE halen: wat verwacht je?

Rijbewijs BE is de meest volledige oplossing voor serieuze caravanrijders. Het geeft je de meeste vrijheid en is in heel Europa erkend. Het halen van BE gaat als volgt:

  1. Je hebt al rijbewijs B.
  2. Je volgt rijlessen met een aanhanger bij een rijschool die BE aanbiedt — gemiddeld 4 tot 6 lessen.
  3. Je legt het praktijkexamen af bij het CBR. Het CBR-tarief voor het praktijkexamen BE bedraagt 143,50 euro (2026). Er is geen apart theorie-examen voor BE als je al rijbewijs B hebt.
  4. Reken voor rijlessen plus examen inclusief begeleiding naar het examen gemiddeld op totaalkosten van circa 600 tot 900 euro, afhankelijk van het aantal benodigde lessen en het rijschooltarief.

Wat wordt getoetst bij het BE-examen?

Het CBR toetst onder andere het koppelen en ontkoppelen van de aanhanger, achteruitrijden met aanhanger, bochten nemen, inhalen, anticiperen op de langere remweg van de combinatie en correct positioneren op de weg. De combinatie rijdt voller en minder wendbaar dan een gewone auto — dat vraagt aanpassing.

De 75% richtlijn: veiligheid boven de wet

De wet zegt niets over een vaste verhouding tussen auto- en caravangewicht. Maar de ANWB hanteert als veiligheidsrichtlijn dat de beladen caravan bij voorkeur niet meer weegt dan 75% van het rijklare gewicht van de auto. Hoe lager dit percentage, hoe stabieler de combinatie rijdt.

Waarom is dit relevant? Een caravan die zwaarder is dan de auto kan bij plotseling remmen of zijwind gaan slingeren (het zogenaamde slingeren of snakken). Een stabiele combinatie heeft een caravan die duidelijk lichter is dan de trekauto.

  • Beginners: streef naar maximaal 75% van het rijklare gewicht van de auto als caravangewicht.
  • Ervaren rijders: tot 100% is technisch toegestaan mits binnen de wettelijke grenzen, maar vergt meer rijervaring.
  • Boven 100%: wettelijk in sommige gevallen mogelijk maar sterk ontraden — instabiele combinatie, hogere kans op slingeren.
⚠️ Let op: de 75%-richtlijn is een veiligheidsaanbeveling van de ANWB, geen wettelijk voorschrift. De wet kijkt naar de toegestane maximummassa op de kentekenbewijs, niet naar rijklare gewichten. Bron: ANWB, "Gewicht en laadvermogen van de caravan".

Wat als de combinatie net boven de 3.500 kg uitkomt?

Je hebt een elegante wettelijke oplossing als je combinatie-TMM net boven 3.500 kg uitkomt: je kunt via de RDW de toegestane maximummassa (F.2) van de auto of de caravan laten verlagen tot een waarde die onder de technische maximummassa (F.1) ligt. Daarmee pas je de combinatie-TMM aan en blijf je binnen de 3.500 kg.

Wat je moet weten over het verlagen van de TMM:

  • Je dient een verzoek in bij de RDW — dit kan via rdw.nl, zonder fysiek bezoek.
  • De verlaging is reversibel: je kunt later weer terug naar de oorspronkelijke waarde (tot de technische maximum F.1), mits de technische constructie het toelaat.
  • De nieuwe, verlaagde TMM is dan bindend. Rij je met meer gewicht, dan ben je in overtreding — ook als het voertuig dit technisch aankan.
  • De kosten voor een wijziging via de RDW zijn beperkt; controleer het actuele tarief op rdw.nl/contact of bij de RDW klantenservice voordat je een aanvraag indient.

Buitenland: mag je dezelfde combinatie trekken?

Rijbewijs B en BE zijn Europese categorieën en worden in alle EU-landen erkend. Code 96 is ook een Europese aantekening maar wordt niet overal even goed begrepen aan de kant van de wegpolitie. Controleer voor elk land buiten Nederland altijd de lokale regels.

Extra aandachtspunten voor buitenlandse reizen:

  • Sommige landen zoals Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland kennen eigen snelheidslimieten voor combinaties — doorgaans lager dan voor een gewone auto.
  • In Duitsland geldt voor een combinatie met aanhanger een maximumsnelheid van 80 km/u op wegen buiten de bebouwde kom, tenzij de auto en aanhanger zijn goedgekeurd voor 100 km/u (zogenaamde 100 km/u-zegel, afhankelijk van rem- en stabiliteitskenmerken).
  • Neem altijd het kentekenbewijs van zowel auto als caravan mee — dit is in de meeste Europese landen verplicht.
⚠️ Controleer voor langere buitenlandse ritten de regels via de ANWB (anwb.nl/reizen/verkeersregels) of de nationale verkeersdienst van het doelland. Wij kunnen buitenlandse regels niet voor elk land garanderen — die kunnen wijzigen.

Veelgestelde vragen

Telt het werkelijke gewicht of de TMM op het kentekenbewijs?

Uitsluitend de toegestane maximummassa (TMM) op het kentekenbewijs telt voor de bepaling van het vereiste rijbewijs. Of je auto en caravan in werkelijkheid lichter zijn, doet er wettelijk niet toe. Bron: Rijksoverheid.nl.

Mag ik de TMM van mijn caravan zelf aanpassen?

Je mag de TMM (F.2) laten verlagen tot een waarde die onder de technische maximum F.1 ligt. Dit doe je via een verzoek bij de RDW. Verhogen boven de F.1 is niet mogelijk — de constructie bepaalt de technische bovengrens.

Geldt de 3.500 kg-grens ook voor caravans onder 750 kg?

Nee. Caravans met een TMM van maximaal 750 kg vallen altijd onder rijbewijs B, ongeacht het totale combinatiegewicht. De 3.500 kg-grens geldt alleen voor caravans met een TMM boven 750 kg die een eigen kenteken hebben.

Wat zijn de gevolgen van rijden zonder het juiste rijbewijs?

Rijden met een combinatie waarvoor je het verkeerde rijbewijs hebt, is een overtreding. De politie kan een boete opleggen en je rijbewijs innemen. Daarnaast kan je verzekeraar de schade bij een ongeluk (gedeeltelijk) weigeren te vergoeden als je bewust met een niet-toegestane combinatie reed. De exacte boetebedragen worden jaarlijks vastgesteld door het CJIB.

Samenvatting: wat mag jij trekken?

Kort overzicht van de drie categorieën:

  • Rijbewijs B: caravan-TMM maximaal 750 kg (altijd), of hogere TMM zolang auto-TMM plus caravan-TMM samen maximaal 3.500 kg bedraagt — en de caravan-TMM het O.1 trekgewicht van de auto niet overschrijdt.
  • Rijbewijs B + code 96: combinatie-TMM (auto + caravan) maximaal 4.250 kg — via extra rijschooltraining, geen CBR-examen.
  • Rijbewijs BE: aanhanger-TMM maximaal 3.500 kg — dit is de bindende absolute grens; de combinatie-TMM kent geen apart wettelijk plafond bovenop deze aanhanger-grens. Vereist CBR praktijkexamen.
⚠️ Twijfel je? Zoek de kentekens op via rdw.nl, tel de F.2-waarden op en vergelijk met de grenzen hierboven. Bij twijfel over je situatie is de RDW bereikbaar via rdw.nl/contact. Een rijschool die BE of code 96 aanbiedt kan ook een gratis adviesgesprek geven over wat voor jouw combinatie nodig is.