Twee systemen, twee filosofieen

Vrijwel alle campers hebben een gasinstallatie voor de kookplaat, de koelkast (absorptiekoeling) en de verwarming. De energie komt uit een van twee bronnen: een wisselbare gasfles gevuld met butaan of propaan, of een vast ingebouwde LPG-dampgastank die je aan de pomp bijvult. Beide werken prima in Nederland, maar in het buitenland gedragen ze zich heel anders.

Wisselbare gasfles: propaan of butaan in een stalen of aluminium fles

De klassieke oplossing. Je koopt of huurt een fles, koppelt die aan je gasinstallatie en vervangt hem als hij leeg is. In Nederland zijn de bekendste merken Primagaz, Calorgas en de Campingaz-serie (model 904 en 907). De fles is jouw eigendom en je betaalt alleen voor de vulling bij omruilen.

Het grote voordeel is dat geen installatie nodig is: iedere camper met een standaard gasregelaar en slang is klaar voor gebruik. Het nadeel is het gewicht (een volle stalen 11-kg-propaan-fles weegt circa 20 tot 22 kg, afhankelijk van fabrikant en cilinderbouw; controleer het tara-stempel op de fles zelf) en de beperkte actieradius als je merkoverschrijdend wilt omruilen.

Vaste LPG-dampgastank: bijvullen als een gewone auto

Een vaste tank werkt precies zoals een LPG-autogastank: hij zit ingebouwd in de camper, heeft een externe vulaansluiting en je vult hem bij aan een LPG-pomp. Het gas wordt als vloeistof getankt en verdampt in de tank. In gebruik merk je geen verschil: de druk is identiek aan propaan.

Tankinhoud varieert, maar een populaire keuze zijn twee cilinders van 27 liter naast elkaar in het gascompartiment. Dat levert een bruikbare gasinhoud van circa 43 liter (tanks mogen wettelijk slechts voor 80 procent gevuld worden; zie verderop). Qua gewicht is aluminium veel gunstiger dan stalen wisselfles: een lege aluminium 27-liter-tank weegt circa 7 kg.

Nederland: let op de regels voor thuis bijvullen

Dit is een punt dat veel camperaars verrast. In Nederland mogen LPG-tankstations uitsluitend gas leveren voor motorvoertuig-aandrijving. Gas voor huishoudelijk gebruik (koken, koelkast, verwarming) mag bij gewone LPG-pompstations niet worden getankt. Dit is vastgelegd in Nederlandse milieuregelgeving; voorheen artikel 5.74 Activiteitenregeling milieubeheer, sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet (1 januari 2024) overgeheveld naar het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). De inhoudelijke norm is ongewijzigd.

⚠️ De wettelijke grondslag is per 1 januari 2024 overgeheveld van art. 5.74 Activiteitenregeling milieubeheer naar het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal). Raadpleeg iplo.nl (par. 4.35 Bal) of wetten.overheid.nl/BWBR0041330 voor de actuele tekst.

Praktisch betekent dit: een vaste LPG-dampgastank in je camper die uitsluitend bedoeld is voor koken en koelkast, mag in Nederland niet aan een regulier LPG-pompstation worden gevuld. Je bent aangewezen op gespecialiseerde gasvulstations. Zodra je de grens over gaat naar Duitsland, Belgie of verder, gelden andere regels en kun je bij een gewoon benzinestation bijvullen.

In het buitenland: waar kun je terecht?

LPG is in Europa onder namen als Autogas, GPL (Frans/Italiaans), Autogas (Duits) of LPG breed beschikbaar, maar de dichtheid van het netwerk verschilt sterk per land. De app en website myLPG.eu geeft een actuele kaart van tankstations per land.

Goed bereikbare landen

  • Duitsland: uitstekend netwerk van LPG-stations langs snelwegen en in steden. Vaste tank bijvullen mag, maar alleen als je installatie is goedgekeurd (G 607-norm of vergelijkbaar) en je tijdens het tanken alle afsluiters binnen sluit.
  • Belgie: ruime beschikbaarheid, zelfde spelregels als Duitsland. Vaste tank bijvullen is toegestaan mits correct gecertificeerd.
  • Frankrijk: groot netwerk, bijvullen voor huishoudelijk gas is officieel toegestaan. Total-stations stopten hier ooit mee, maar het is bij veel andere ketens nog gewoon mogelijk.
  • Italie: redelijke beschikbaarheid, maar niet alle stations zijn goed bereikbaar voor grotere voertuigen. Check vooraf op myLPG.eu of de inrit groot genoeg is.
  • Polen, Tsjechie, Hongarije: relatief groot netwerk, LPG heet hier soms ook Autogas of een lokale variant. Prijzen liggen vaak lager dan in West-Europa.

Lastiger landen

  • Spanje en Portugal: minder LPG-stations, zeker buiten de grote steden. In Spanje wordt soms de Euronozzle (nieuwe standaard) gebruikt naast de DISH-aansluiting.
  • Noorwegen: schaars LPG-netwerk voor huishoudelijk gas. Ervaringen van camperaars zijn wisselend; sommige stations vullen buitenlandse flessen, anderen niet. Neem extra reserves mee. (Bron: experts.anwb.nl, camperforum.nl)
  • Zweden: netwerk is de afgelopen jaren kleiner geworden doordat stations sloten. Met een vaste onderbouwtank lukt bijvullen soms beter dan met losse flessen.
  • Groot-Brittannie: LPG is er wel, maar je reist via de Eurotunnel of veerboot. Voor de Eurotunnel gelden speciale regels; een vaste LPG-tank (niet bedoeld voor aandrijving) met maximaal 47 kg of circa 93 liter is toegestaan. Een lossse LPG-gasfles is tot een bepaald gewicht ook toegestaan. Controleer de actuele regels bij Eurostar/Getlink voor vertrek.

De adapter-puzzel: welke vulnippel heb je nodig?

Dit is het onderdeel dat de meeste camperaars overrompelt. LPG-pompen hebben in Europa vier verschillende aansluitingen. Je hebt een set adapters nodig om je externe vulaansluiting op elke buitenlandse pomp te passen.

  • Bajonet (groen): Nederland, Noorwegen, Spanje, Verenigd Koninkrijk.
  • ACME (geel): Duitsland, Belgie, Luxemburg, Ierland, Liechtenstein, Oostenrijk, Zwitserland (wisselend ACME/DISH — check vooraf). Polen: overwegend ACME, maar DISH komt ook voor — neem beide adapters mee.
  • DISH / Eurobayonet (oranje): veruit de meest gebruikte in Europa: Frankrijk, Italie, Denemarken, Tsjechie, Kroatie, Griekenland, Turkije en nog tientallen andere landen. Polen: zie ook ACME hierboven.
  • Euronozzle (blauw): nieuwe standaard, in opmars in Spanje en Portugal.

Een universele Europese vulnippelset (ook wel Euro-set of GS145 set) bevat alle vier adapters en past in een klein zakje. Prijs ligt rond de 20 tot 35 euro. Koop die voor vertrek, want in het buitenland zijn ze niet overal verkrijgbaar. De set is alleen zinvol als je een vaste externe vulaansluiting hebt; losse gasflessen vullen aan de LPG-pomp is in veel landen (waaronder Duitsland en Oostenrijk) verboden. In sommige landen (Zwitserland, Spanje) komen meerdere aansluitingstypes voor aan verschillende stations — check vooraf welk type gangbaar is bij jouw geplande route.

⚠️ Denemarken staat bij DISH/Eurobayonet; Oostenrijk bij ACME; Polen overwegend ACME maar DISH komt ook voor; Zwitserland wisselend. Verifieer via lpgwebshop.com of een fabrikant zoals Cavagna/GOK.

Gasfles in het buitenland: omruilen is lastiger dan je denkt

Nederlandse gasflessen (Primagaz, Calorgas, huismerk bouwmarkt) zijn gekoppeld aan een Nederlands depotsysteem. In Duitsland of Spanje kennen ze die merken niet; omruilen is daar praktisch onmogelijk. Je zit dan met een lege fles die je nergens kwijt kunt en moet lokaal een nieuwe fles kopen, die je na thuiskomst evenmin ergens kunt inleveren.

Campingaz vormt een uitzondering. De flessen 904 (1,8 kg) en 907 (2,75 kg) zijn in meer dan 120 landen verkrijgbaar en omruilbaar via het Campingaz-depotsysteem. Je koopt de fles, bent eigenaar, en ruilt hem in voor een volle. Nadeel: Campingaz-flessen zijn relatief klein. Voor een langere reis met veel gasverbruik (verwarming in voorjaar of najaar) zijn ze snel leeg en zijn de prijs per kg gas hoger dan propaan in bulk.

De 80-procentregel: niet onderhandelbaar

LPG-tanks mogen wettelijk nooit volledig gevuld worden. De maximale vulgraad is 80 procent van het watervolume. Dit is geen optie maar een veiligheidseis: LPG zet sterk uit bij temperatuurstijging, en zonder die buffer ontstaat gevaarlijke overdruk. Elke goedgekeurde vaste LPG-tank heeft een automatische 80-procent-noodstopklep ingebouwd (OPD: Overfill Prevention Device). Controleer bij installatie altijd of dit aanwezig is.

Keuring en onderhoud: wat je moet weten

Een vaste LPG-dampgastank in een camper valt in Nederland niet automatisch onder de reguliere APK (die geldt voor aandrijvingstanks). Voor huishoudelijke LPG-installaties raden fabrikanten en specialisten een periodieke gaskeuring aan. Fabrikanten en specialisten adviseren een lektest van het complete gassysteem minimaal elke twee jaar (conform NPR 2577). Controleer de polisvoorwaarden van uw verzekeraar, want eisen kunnen per polis verschillen.

Professionele installatie door een erkend bedrijf wordt sterk afgeraden en is in strijd met de geldende installatienormen (NPR 2577 / EN 1949); de meeste verzekeraars accepteren een doe-het-zelf-installatie niet en de installatie voldoet dan ook niet aan de keuringseisen voor campers (raadpleeg een erkende LPG-installateur voor de actuele wettelijke vereisten in jouw situatie). Denk ook aan een gasfilter: LPG kan smeermiddelresten bevatten die regelaars en branders beschadigen. Een gasfilter vlak achter de tank is standaard onderdeel van een goede installatie.

⚠️ De installatienorm (NPR 2577 / EN 1949) is geen directe wet maar een technische norm; de juridische verplichting tot professionele installatie is niet eenduidig in Nederlandse wetgeving vastgelegd.

LPG-samenstelling wisselt per seizoen

LPG is geen vaste mix: zomervullingen bevatten meer butaan (goedkoper, hogere energiedichtheid), wintervullingen meer propaan. Butaan verdampt al niet meer goed bij temperaturen rond het vriespunt, waardoor de druk wegvalt en je brander het laat afweten. Propaan blijft gasvormig tot circa -42 graden Celsius.

Rij je in voor- of najaar door koele bergstreken? Controleer dan of de tank niet te veel butaan bevat. Bij een vaste tank kun je dit bijsturen door de tank wat verder leeg te rijden en opnieuw te vullen in een land waar de wintermix al beschikbaar is. Met een wisselbare propaan-fles (puur propaan, geen mix) heb je dit probleem niet.

Vergelijking: vaste LPG-tank versus wisselbare gasfles op reis

Hieronder de belangrijkste punten naast elkaar. Er is geen universeel juist antwoord; het hangt af van hoe en waar je rijdt.

  • Bijvullen in het buitenland: vaste LPG-tank wint. Bij vrijwel elk tankstation met LPG-pomp bijvullen, mits je de juiste adapter hebt. Wisselbare fles is afhankelijk van depotsysteem en merk.
  • Gebruik in Nederland: wisselbare propaan-fles is eenvoudiger. Vaste LPG-dampgastank mag bij regulier LPG-tankstation in NL niet voor huishoudelijk gebruik worden gevuld.
  • Gewicht: vaste aluminium tank is lichter dan stalen wisselflessen bij gelijkwaardige inhoud.
  • Investering: vaste installatie kost inclusief plaatsing al snel 1.000 tot 1.500 euro of meer. Wisselbare fles heeft nauwelijks opstartkosten.
  • Scandinavia en afgelegen gebieden: beide systemen zijn lastig. Neem altijd een extra propaan-reserve mee als wisseloptie.
  • Campingaz 907/904: bruikbaar als enig systeem voor kortere reizen in West-Europa; te klein voor langdurig gebruik met verwarming.
  • Veiligheid bij onjuist gebruik: beide systemen zijn veilig mits correct geinstalleerd en gekeurd. Vul nooit een gewone gasfles aan een LPG-autopomp; die flessen hebben geen gecertificeerde 80%-beveiliging.

Praktisch advies voor je volgende reis

  1. Plan je route vooraf via myLPG.eu en check welke adapters nodig zijn voor jouw bestemmingen.
  2. Koop een complete Europese vulnippelset (alle vier typen) voor vertrek.
  3. Informeer bij je verzekeraar over de eisen voor LPG-installaties en periodieke keuringen.
  4. Rij je richting Scandinavie? Neem een extra propaan-wisselgas mee als noodreserve.
  5. Controleer voor de Eurotunnel de actuele regels voor LPG aan boord op de officiele website van Getlink.
  6. Laat een vaste LPG-installatie altijd plaatsen en keuren door een erkend specialist, niet zelf monteren.
⚠️ Let op: regelgeving rond LPG in voertuigen kan per land en per jaar wijzigen. Controleer lokale regels altijd voor je vertrek, en raadpleeg je ANWB-lidmaatschap of reisservice voor actuele landeninformatie.