Wat kou met een accu doet

Een accu is een chemische reactie in een doos. Bij lage temperatuur verloopt die reactie trager. Het gevolg: de accu kan minder stroom kwijt en je hebt in de praktijk minder bruikbare capaciteit. Voor lithiumaccu’s meldt Victron in zijn handleiding dat de nominale capaciteit, die voor 25 °C geldt, bij 0 °C ongeveer 20 procent lager ligt en bij -20 °C ongeveer de helft is. Het effect is bij andere typen en merken vergelijkbaar in richting, maar niet in exacte cijfers. Kijk daarom altijd in de documentatie van je eigen accu.

Dat betekent voor je camper in de winter: een boordaccu van 100 Ah levert bij vorst minder dan 100 Ah. Tegelijk gebruik je in de winter vaak méér stroom: de verwarming heeft een ventilator nodig, het licht staat langer aan en je laadt apparaten op in plaats van naar buiten te gaan. Dat tweetal werkt tegen je.

Loodzuur, AGM en gel: kou en laden

Voor loodzuuraccu’s, dus ook AGM en gel, speelt naast de capaciteit ook de laadspanning mee. Victron beschrijft in zijn naslagwerk Altijd Stroom dat de optimale absorptie- en druppellaadspanning omgekeerd evenredig zijn aan de temperatuur. Een koude accu die met een vaste laadspanning wordt geladen, raakt volgens die uitleg onvoldoende vol. Als algemeen aanvaard gemiddelde noemt Victron een temperatuurcompensatie van -4 mV per graad per cel, en dat is -24 mV per graad voor een accu van 12 V.

In de praktijk vraag je dus aan je lader of je acculader, je laadbooster en je zonneregelaar of zij temperatuurcompensatie ondersteunen. Veel moderne apparaten doen dat met een temperatuursensor op of bij de accu. Staat die uit of is er geen sensor, dan laadt de accu in de winter vaak niet helemaal vol. Een accu die structureel half geladen blijft, veroudert sneller. Check dit in de handleiding van je apparaat of bij de installateur.

⚠️ Laat je accu in de winter niet langdurig leeg staan, ook niet bij loodzuur: een lege accu is kwetsbaarder voor kou en veroudert sneller. Laad hem bij na een weekend zonder stroom.

Lithium (LiFePO4): niet laden bij vorst

Lithium-ijzerfosfaataccu’s zijn populair in campers omdat ze licht zijn en veel bruikbare capaciteit geven. In de winter hebben ze één punt waar je op moet letten: laden bij lage temperatuur kan de cellen blijvend beschadigen. Dat komt doordat bij laden in de kou lithium zich op de anode kan afzetten (lithium plating). Dat proces is niet terug te draaien.

Fabrikanten geven daarom een minimale laadtemperatuur op. Voor de Victron Lithium Smart-accu staat in de handleiding: laden is alleen toegestaan bij een temperatuur van +5 °C tot +50 °C, en ontladen bij -20 °C tot +50 °C. De lader moet worden uitgeschakeld als de minimale laadtemperatuur wordt bereikt. Andere merken hanteren andere grenzen. Er bestaan ook accu’s met verwarming of speciale cellen voor laden bij lagere temperaturen. Lees dus altijd de specificaties van je eigen accu en baseer je niet op het bericht van een forum.

Het BMS is je vangnet

De meeste lithiumaccu’s hebben een batterijmanagementsysteem (BMS). Dat bewaakt spanning, stroom en temperatuur en schakelt het laden uit als het te koud is. Dat is gunstig voor de accu, maar het heeft een gevolg dat je vooral merkt in de winter: je rijdt, je dc-dc-lader of zonnepaneel levert stroom, maar de accu laadt niet. Wil je weten of dat gebeurt, kijk dan in de app of op het display van je BMS of acculader naar de laadstatus, en hoe warm de accu is.

Waar staat je accu?

De temperatuur van je accu hangt af van de plek. Staat hij binnen in het verwarmde deel van de camper, bijvoorbeeld onder een bank of in een kast, dan blijft hij warmer dan de buitenlucht. Staat hij buiten de geïsoleerde ruimte, in een bak onder de vloer, een garage of een extern vak, dan koelt hij sneller af. Een accu in een niet-verwarmde ruimte kan bij vorst dezelfde temperatuur bereiken als de buitenlucht.

Wat je kunt doen: kijk waar je accu staat en of die plek meeverwarmt. Een thermometer bij de accu laat zien wat er echt gebeurt. Overweeg bij een lithiumaccu in een koude ruimte een model met ingebouwde verwarming, of laat een installateur nagaan of er een veilige oplossing past. Knutsel niet zelf met verwarmingselementen bij een accu: dat kan brandgevaar geven.

Zo houd je je stroomvoorziening in de winter op peil

  1. Weet welk accutype je hebt (AGM, gel, loodzuur of LiFePO4) en wat de fabrikant zegt over laden en ontladen bij kou.
  2. Controleer of je lader, dc-dc-lader en zonneregelaar met een temperatuursensor werken en dat die goed is aangesloten.
  3. Meet de accuspanning in de ochtend, in rust. Een accu die al ver is ontladen, raakt in de kou snel leeg.
  4. Laad op via een stroomaansluiting op de camping zodra je de kans hebt. In de winter levert een zonnepaneel veel minder, zie ook zonnepanelen op de camper.
  5. Beperk verbruik van niet-essentiële apparaten, zoals een omvormer voor kleine apparaten. Lees het artikel over 230 V en omvormers.
  6. Laat de startaccu van je motor niet vergeten: ook die heeft het in de kou zwaarder.

Rijden als laadmoment

Een dc-dc-lader laadt je boordaccu tijdens het rijden vanuit de startaccu en dynamo. Daarmee kun je in de winter rijdend bijladen. Maar als je lithiumaccu te koud is, laadt het BMS niet, en dan staat de lader op nul. Wacht niet op een wonder: warm de camper eerst op, of laad bij op een camping met stroom. Meer over deze lader lees je in de gids over de dc-dc-lader.

Winter en stroomverbruik: wat kost de verwarming?

Een gasgestookte verwarming gebruikt stroom voor de ventilator en de regeling. Truma geeft voor de Combi 4 een stroomverbruik op van gemiddeld ongeveer 1,2 A bij 12 V, met een maximum van 6,5 A, en een stand-bystroom tot 0,4 A. Dat lijkt weinig, maar over een hele nacht loopt het op. Een verwarming die acht uur draait op 1,2 A kost ongeveer 10 Ah. Reken dat mee in je energiebalans en kijk naar het verbruik van je eigen toestel in de handleiding.

Stalling en lange stilstand

Staat de camper een tijd stil, dan is dit een ander verhaal: dan kun je de accu loskoppelen of aan een druppellader leggen. Dat lees je in accu en powerstation winterklaar opslaan en camper winterklaar maken. Voor het onderhoud van het hele boordnet: camper accu en boordstroomsysteem.

Veelgemaakte fouten

  • Een lithiumaccu in een onverwarmde ruimte laten laden bij vorst.
  • Geen temperatuursensor aansluiten op de lader van een AGM-accu.
  • Aannemen dat de accu laadt omdat de zon schijnt.
  • De accu diep laten ontladen en daarna laten staan.
  • Instellingen van het BMS aanpassen zonder de garantievoorwaarden van de fabrikant te lezen.

Kort samengevat

  • Kou verlaagt de bruikbare capaciteit van elke accu; bij lithium van Victron ongeveer 20 procent bij 0 °C.
  • Loodzuur, AGM en gel hebben temperatuurcompensatie nodig bij het laden.
  • LiFePO4 mag meestal niet worden geladen bij vorst; voor de Victron Lithium Smart geldt +5 tot +50 °C.
  • Plaats en temperatuur van de accu bepalen of hij kan laden; meet dat.
  • Lees altijd de specificaties van je eigen accu.